Srpska pravoslavna crkva i srpski narod - nekad i sad

„Kad to začu Vukašine kralju,

skoči kralju od zemlje na noge,

pa potrže zlaćena handžara

da ubode svoga sina Marka.

Bježi Marko ispred roditelja,

jer se njemu, brate, ne pristoji

sa svojim se biti roditeljem.

Bježi Marko oko b´jele crkve,

oko b´jele crkve Samodreže,

bježi Marko, a ćera ga kralju;

dok su triput kolo sastavili

oko b´jele Samodreže crkve,

gotovo ga bješe sustigao,

al´ iz crkve nešto progovara:

"Bjež´ u crkvu, Kraljeviću Marko!

Vidiš đe ćeš danas poginuti,

poginuti od svog roditelja,

a za pravdu boga istinoga".

Crkvena se otvoriše vrata,

Marko bježi u bijelu crkvu,

za njime se vrata zatvorila.

Kralj dopade na crkvena vrata,

po direku udari handžarom,

iz direka krvca pokapala.

Tad se kralje bio pokajao,

te je riječ bio govorio:

"Lele mene, do boga jednoga,

đe pogubih svoga sina Marka!".

Al´ iz crkve nešto progovara:

"A čuješ li, Vukašine kralje,

ti nijesi posjekao Marka,

već pos´ječe bož´jega anđela".“

Prethodni stihovi narodne epske pesme „Uroš i Mrnjavčevići“ predstavljaju živo, usmeno prenošeno kroz vekove pod tuđinom, svedočanstvo o tome da je srpski narod svoju Crkvu uvek video kao istok i utočište Božje i narodne pravde, kao jedinog zaštitnika onih koji svedoče i brane istinu i pravdu po svaku cenu. U pesmi je do vrednosnog vrhunca doveden motiv pružanja crkvene zaštite Marku Kraljeviću, u situaciji kada on uprkos i svesno nasuprot zahtevima svoga roditelja i stričeva, najmoćnijih velikaša tada, kršeći pravila porodičnog i plemenskog obavezivanja i shvatanja morala toga vremena, do kraja istinito i pravedno presuđuje da je na Urošu Carstvo. Stavljanje Markovog presuđenja u sporu oko vlasti u korist jedinog pravog, iako najslabijeg, pretendenta pod zaštitu Crkve, osim što izražava narodni stav o Crkvi kao čuvaru pravde, nedvosmisleno svedoči o tome da je narod Crkvu uvek smatrao jedinim pravim baštinikom i provodnikom kroz vreme ropstva ideje državno-pravnog kontinuiteta sa srednjovekovnom srpskom državom Nemanjića i njihovih prethodnika na čelu srpskih zemalja. Zaštitnika opštih vrednosti, koje su pretpostavljene svim nalozima posebnih i pojedinačnih interesa i vrednosti. Time se pokazuje postojanje pune svesti naroda o sebi kao trajnoj političkoj zajednici zasnovanoj na svedočenju Božje istine, pravdi i slobodi, ostvarivim u svojoj punoći jedino kroz narodnu Crkvu i državu.

Patrijarh Pavle zajedno sa studentima sklonio kordon u Kolarčevoj ulici (27. januar 1997.): „Došao sam da budem tu s vama, da se ne desi nešto neukusno“

Konačno, u navedenim stihovima sadržano je narodno razumevanje o jasno sankcionisanoj obavezi Crkve da se suprostavi svakom onom činiocu moći, kako nosiocima vlasti unutar Srpstva, tako i spolja, koji ugrožavaju ove opšte vrednosti zajednice, koliko god oni moćni bili. Kada Vukašinu kralje po direku crkvenih vrata udari handžarem, pa iz direka krv pokapa, narodni pesnik kaže da je to krv posečenog „bož'jega anđela“. Toj narodnoj predstavi posečenog božjeg anđela može da se, pored očiglednijih duhovnih, učita i značenje ideje slobodne i na pravdi zasnovane države srpskog naroda, koja je, tada polomljena i porobljena, krvarila u ranama, nanetim i izdajom i neslogom naših velikaša i napadima turskih osvajača, ali na koju sećanje i misao o njenom ponovnom uspostavljanju Crkva ima obavezu da čuva i u najtežim vremenima nedostojnih vlasti i velikaša, te tuđinske okupacije, koja tome, po pravilu, sleduje.

Srpska Pravoslavna Crkva je, po mom viđenju, najznačajnija politička organizacija u Srba. Ona jedina odražava i održava potpuni kontinuitet srpske državnosti i identiteta od najranijih vremena do danas. Uprkos nama danas nepojmljivim pritiscima, napadima i udarima sa raznih strana i od strane različitih okupatora, od turskog vremena, pa sve do titoizma, ona je opstala i očuvala svest o svojoj istorijskoj misiji. Ta misija nije bila samo duhovna, iako bi ona, po prirodi stvari, trebalo da bude isključiva, ili bar prvenstvena. Međutim, nastala uporedo sa nastajanjem nemanjićke države i upravo radi potpunog ostvarenja tog cilja, čega je Sveti Sava bio svestan, pa je pitanje srpske državnosti i srpske crkvenosti postavio u odnos međuuslovljenosti, njen politički značaj za celo Srpstvo time je trajno opredeljen. Tako ustrojena, ona u uslovima turske okupacije i prekida u postojanju državno-pravne organizacije naroda, kome pripadaju njeni vernici, nije mogla da postupi drugačije do da, kao svoj glavni, opredeli imanentno politički zadatak da čuva sećanje na narodnu slobodu i sopstvenu državu. U tu svrhu, osmislila je i idejno uobličila kosovsku misao, zavet i opredeljenje, kao uspešno sredstvo za očuvanje srpskog nacionalnog identiteta u vremenima tuđinske vlasti, kao i sakupljanje unutrašnjih snaga naroda za pravovremeno stupanje u delotvoran pokret za oslobođenje i ujedinjenje.

Srpska Pravoslavna Crkva je, po mom viđenju, najznačajnija politička organizacija u Srba. Ona jedina odražava i održava potpuni kontinuitet srpske državnosti i identiteta od najranijih vremena do danas

I današnje teritorijalno prostiranje njenih eparhija svedoči postojano o srpskom identitetu tih prostora i njihovom neupitnom pripadanju Srpstvu. U ovom vremenu nove okupacije i stroge strane kontrole srpskog činioca na ovim prostorima, veoma je bitno održavanje uspostavljene nadležnosti i prostornog rasporeda crkvenih eparhija. Time se održava plamen duhovnog, idejnog i kulturnog otpora zapadnom naumu da se srpski narod i njegovo političko kretanje i izražavanje zauvek zatome unutar granica današnje Republike Srbije.

Istovremeno sa prethodno navedenim, štaviše, upravo zbog toga i potpuno u skladu sa tim, kao neko ko sebe razume kao verujućeg, u pravoslavlju utemeljenog Srbina, koji neodstupno pripada Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi, osećam i neutoljivu obavezu da jasno i nedvosmisleno javno primetim da ovako prethodno određenu predstavu o Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi u savremenim uslovima nije uvek moguće sa uspehom u personalnom izrazu poistovetiti sa njenim trenutnim rukovodstvom. Na ovom mestu bih posebno podvukao da se ovi redovi nikako ne odnose na našu svetu Crkvu, njen položaj i značaj u Srpstvu oduvek i zanavek, već predstavljaju vapijući pokušaj da se ukaže na vidljive manjkavosti u postupanju njenog vođstva u ovim našim danima.

Kada se sagleda istorijski značaj i uloga naše Crkve, ali i zbog pravovremenog i dejstvenog ispunjavanja budućih zadataka koji pred njom stoje i zadržavanja njenog položaja vrhunskog autoriteta srpske nacionalne misli i svetosavske duhovnosti, te nespornog arbitra u društvenim sporovima, sada se teška srca mora javno podeliti utisak da njeno vođstvo odstupa sa visina opredeljenih prethodno opisanom istorijskom misijom Crkve i da takvo udaljavanje deluje sve niže i niže. Naime, na moju veliku žalost, plašim se da se postupci sadašnjeg patrijarha i njegovih najbližih saradnika, koji imaju dominantan uticaj na donošenje crkvenih odluka i opredeljivanje crkvenog postupanja, svesni ili nesvesni posledica, slobodnom voljom ili iznuđeno preduzeti, mogu razložno tumačiti kao doprinos ostvarivanju zapadnih političkih poduhvata na ovom prostoru, uz očiglednu opasnost da takvo postupanje može da dovede i do ostvarivanja onih opasnijih, duhovnih i crkveno-organizacionih ciljeva.

Priznanje autokefalnosti Makedonske pravoslavne crkve predstavlja, po meni, očigledan primer takve greške u postupanju današnjeg rukovodstva SPC. Moj je stav da Srpska Pravoslavna Crkva nikada nije smela da donese takvu odluku. U pitanju je crkvena organizacija koja je nastala administrativnom odlukom titoističkih vlasti sa ciljem da se srpski činilac, tragovi i dokazi njegove ranije, a zaloga buduće državnosti, duhovnosti i kulture na tom prostoru zauvek izbrišu i zaborave. Na njenoj, sada nažalost, kanonskoj teritoriji nalaze se belezi srpskog postojanja, od čijeg smo čuvanja, deluje, odustali. Dovoljno je spomenuti samo manastir Lesnovo u kome se nalazi freska na kojoj je prikazan Dušan Silni, sa koje nam je njegov lik danas i poznat. Ili manastir Matejče, nadomak Kumanova, na kome su loza Nemanjića, Paleologa i Asena prikazane u jedinstvenoj kompoziciji. Prema određenim tumačenjima date kompozicije od mene za to pozvanijih, koja deluju razložno i osnovano, ona prikazuje novu državnu ideologiju nemanjićkog Carstva pod Dušanom, koje, pored srpskih zemalja, obuhvata i Bugarsku i značajne delove Romejskog carstva, čime se iskazuje Dušanova, naravno nikada neostvarena, ali jasno opredeljena, pretenzija ka srpskom preuzimanju kormila univerzalnog pravoslavnog Carstva sa sedištem u Carigradu. Upravo ovako nešto predstavlja temeljni činilac nacionalnog identiteta i dokaz postojanja srpskih državno-pravnih ideja na tom prostoru, čije očuvanje Crkva nije nikada smela da prepusti na volju drugome. Kada znamo da ni Patrijarh German, uprkos pritiscima titoističkih vlasti, koje mi danas ne možemo ni da pojmimo, nije pristao da donese takvu odluku, tim pre za nju danas ne postoji nikakvo suvislo i održivo opravdanje. Međutim, plašim se da je davanjem autokefalnosti takvoj crkvenoj organizaciji pozitivno sankcionisano nasilno odstranjivanje srpske crkvenosti, kulture i državnosti sa tih prostora, čime je takav, u to vreme nekanonski, a svakako protivistorijski, poduhvat komunističkih vlasti naknadno konvalidiran. 

Sagledavajući suštinsku antinacionalnu i protivduhovnu prirodu sadašnje vlasti u Srbiji, koja predstavlja samo pukog izvršioca zapadnih interesa putem sprovođenja politike tihe i dobro prikrivene kosovske i svenacionalne izdaje, te odstupanjem od svih načela kosovske misli, njene postupke i posledice istih po srpsko nacionalno biće i poništavanje srpskih nacionalnih interesa, bilo bi za očekivanje da Crkva osudi takvu politiku i zauzme jasan stav o potrebi njene promene. Međutim, vođstvo Crkve to sada nije učinilo, čak ni posredno i oprezno, kako Crkvi i pristoji, a kamoli neposredno i otvoreno. Delovanje crkvenog rukovodstva stvara dojam u dobrom delu nacionalno opredeljene javnosti da su oni sada izabrali da stanu u zaštitu vlasti i uključe se u njenu propagandnu promociju.

Takav utisak pojačava pružanje javne podrške propagandnim projektima vlasti, koji imaju samo političko-marketinšku svrhu i dalje od toga ne mogu da dosegnu po posledicama, jer su unapred uslovljeni i vremenski oročeni jednokratnim politikantskim, predizbornim dejstvima u javnom polju. Dozvoljavajući da grešim, potajno se tome i nadajući, usudio bih se da ukažem da će upravo to, po meni, na kraju da bude slučaj sa namerom da se osnuje crkveno-državni univerzitet “Sveti Sava”. Dužan sam da na ovom mestu podvučem da ću uvek biti spreman da potpuno podržim svaku dobro osmišljenu ideju o tome da SPC osnuje svoj univerzitet, sa što više fakulteta i studijskih programa u svom sastavu. Nemam ništa protiv ni da to bude i uz pomoć i učešće države. S tim što to svakako mora da bude uz ispunjavanje svih uslova u skladu sa najstrožijim pravilima o akreditaciji studijskih programa. Tako izgrađena visokoškolska ustanova mogla bi da doprinese obrazovanju nove nacionalne inteligencije u budućnosti, koja bi imala jasno izraženu nacionalnu svest, nepokolebljiv nacionalni stav i shvatanje o sopstvenoj dužnosti da se u svom profesionalnom i stručnom radu i napredovanju uvek i neodstupno postupa na način koji je u korist naroda i države, njihove slobode i razvoja. Međutim, iskustvo nam pokazuje da to ne može da se ostvari sa ovim i ovakvim potpisnicima tog Memoranduma sa strane vlasti. Iz prostog razloga što to za ovakvu vlast predstavlja samo najprizemniji propagandni trik, usmeren na uporno održavanje privida da je ova vlast nacionalno odgovorna i svesna svog duhovnog identiteta, iako ona to nije, niti je ikada bila. Premda mogu iskreno da razumem potrebu Crkve da iskoristi trenutak i navodnu volju sadašnje vlasti da se tako nešto ostvari, stava sam da je sadejstvo crkvenog rukovodstva u tako površnom naumu vlasti sada potpuno nepotrebno, a može da se ispostavi i kao dugoročno štetno. Kada bi na tako plitkom temelju sklepanom na pesku politikantske manipulacije nešto i bilo podignuto, brzo bi bilo porušeno, a sećanje na takav ishod poduhvata bi onemogućilo da se u dogledno vreme u budućnosti takva ustanova zaista izgradi. Rečima velikog Valtazara Bogišića: „Što se grbo rodi, vrijeme ne ispravi.“

Delovanje crkvenog rukovodstva stvara dojam u dobrom delu nacionalno opredeljene javnosti da su oni sada izabrali da stanu u zaštitu vlasti i uključe se u njenu propagandnu promociju

Umesto da se na ovogodišnjem zasedanju Svetog Arhijerejskog Sabora Srpske Pravoslavne Crkve raspravlja o svima jasno vidljivom, potpunom slomu državne politike na Kosovu i Metohiju, kao i time indukovane opšte nacionalne i političke krize, u kojoj nižemo poraz za porazom, te da se zauzme nedvosmislen stav o kritici takve politike i potrebi njene potpune promene radi konačnog prevazilaženja podela, koje su njome uzrokovane, na tom se zasedanju raspravljalo o razrešenju mitropolita žičkog Justina. Uprkos optužbama kojima se tereti i i bez zalaženja u njihovu osnovanost, mada je, po meni, vidljivo da ona može da se dovede u pitanje, ne može se izbeći, niti će ikada biti otklonjen jasan i dobrano utemeljen utisak javnosti da on nije smenjen iz razloga postojanja dela, koja mu se stavljaju na teret, već zbog toga što je na prostoru nad kojim se prostire njegova nadležnost, ugostio studente u protestu. Na taj način je sav snop javne svetlosti bez ikakave potrebe, pogrešnim delovanjem i odlukama samih crkvenih velikodostojnika, uperen na dnevno-politikantska, personalna i materijalno-poslovodstvena pitanja, odnose i rešenja unutar crkvene organizacije, umesto da se sa Sabora u javnost izađe u dostojanstvenom jedinstvu i sa jasnim predlozima za rešenje dugogoruće i teško ugasive krize srpske državnosti, nacionalnog identiteta, kulture i duhovnosti, uzrokovanih potpunim slomom ustavnog i na pravu zasnovanog upravljanja državom i društvom. Nije se smelo dozvoliti da se, u uslovima ozbiljnih društvenih gibanja, koja mogu da izazove teške lomove, vrši smena sa mitropolitskog trona i to ne bilo kog, već baš Žičkog, samo zato što je tamošnji mitropolit dozvolio da studenti u protestu na svom putu prespavaju u konacima manastira Studenice. To se, jednostavno, ne radi, ukoliko se ima i malo svesti o potrebi stvaranja i održavanja trajnijeg i punijeg suštinskog uticaja Crkve na društveno-političke tokove u Srpstvu.

Nije se smelo dozvoliti da se, u uslovima ozbiljnih društvenih gibanja, koja mogu da izazove teške lomove, vrši smena sa mitropolitskog trona i to ne bilo kog, već baš Žičkog, samo zato što je tamošnji mitropolit dozvolio da studenti u protestu na svom putu prespavaju u konacima manastira Studenice

Takav uticaj Crkve se umanjuje i nepotrebnim, u svakom smislu izlišnim, kvalifikacijama studentsko-narodne pobune kao obojene revolucije. A pristojnost i elementarno osećanje pripadnosti zajednici, čija se Crkva vodi, nalažu da se to svakako ne radi u drugoj državi, pred njenim zvaničnicima, ma koliko bratska ona nama bila. U uslovima kada je belodano jasno da ova vlast, zapravo, predstavlja vlast obojene revolucije, koja sprovodi sve one ciljeve zbog kojih se obojene revolucije, po pravilu, organizuju, nema mesta ovakvim pokušajima diskvalifikacije onih, čiji pokret i borba protiv takve vlasti, zapravo, kvare i otežavaju, a svakako usporavaju, ostvarivanje tako projektovanih ciljeva, koji se ogledaju u držanju srpskog prostora pod potpunom kontrolom zapadnih činilaca svetske politike.

 

 

 

 

View this post on Instagram

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

A post shared by Radarrs (@radar_rs)

Srpska Pravoslavna Crkva je uvek imala i uvek će imati najveći mogući sintetizujući i integrativni potencijal u srpskom narodu. Mišljenja sam da on ne sme da se smanjuje prethodno opisanim postupcima onih koji njom trenutno upravljaju, kako Crkva ne bi ostala na marginama budućih događaja i odlučivanja. Vreme je da Crkva prestane da bude sredstvo u političkim obračunima vlasti sa neistomišljenicima, ili njih sa vlašću. Nasuprot tome, na Crkvi je da, pored duhovnog činioca svog postojanja, ponovo oživi svoju pastirsku ulogu i u smislu onoga ko tiho, ali odlučno usmerava političke procese u celom Srpstvu u cilju stvaranja uslova za njegovu integraciju u celosti, objedinjavanje u jednu nacionalnu, identitetsku, duhovnu i kulturnu celinu, sa perspektivom da ta celina dobije i odgovarajući prostorni izraz.

021.rs: Časni pojas Presvete Bogorodice stigao u Beograd, Vučić i Porfirije na dočeku

Sadašnje rukovodstvo SPC mora da promeni svoj dosadašnji kurs i zauzme jasno vidljivu distancu od sadašnje vlasti, te da u perspektivi svojim pastirskim delovanjem prema svim ostalim akterima političkog života, na način i u obimu koji je Crkvi primeren, odlučno doprinese njenoj promeni

Da bi u budućim vremenima bilo dostojno da vodi našu Svetu Crkvu na visini istorijskog zadatka koji je pred njom i njene, toliko puta kroz prošlo vreme potvrđene, a za budućnost Srpstva nužne, istorijske misije, koja svoj puni smisao može da dobije tek u uslovima slobodnog i ujedinjenog Srpstva, njeno sadašnje rukovodstvo mora da promeni svoj dosadašnji kurs i zauzme jasno vidljivu distancu od sadašnje vlasti, te da u perspektivi svojim pastirskim delovanjem prema svim ostalim akterima političkog života, na način i u obimu koji je Crkvi primeren, odlučno doprinese njenoj promeni. Naime, dosadašnji način upravljanja državom i društvom od strane vlasti postao je neodrživ i to je svima jasno. Druga je stvar što vlast još uvek ima i resursa i strane, pretežno zapadne, podrške u dovoljnoj meri da ovu političku agoniju produžava još neko vreme. Međutim, to vreme je oročeno. U takvim uslovima, a uvažavajući činjenicu da su i studentski pokret i nacionalna opozicija, dakle dve trećine potencijalnih opozicionih kolona na budućim izborima, uz izvesne vidiljive razlike u modalitetima, načinima i sredstvima za promenu dosadašnje kosovske politike, koju je do potpunog sloma sprovodila vlast, opredelili očuvanje Kosova i Metohije u sastavu Srbije kao svoj politički cilj i temeljnu tačku svojih preizbornih programa, ne vidim kako bi vođstvo Crkve moglo da ima bilo kakvog drugog izbora, koji bi bio dugoročno održiv i nacionalno odgovoran.

Ukoliko do takve promene, pak, ne dođe, bojim se da Marko, kada bi se drugi put javio među Srbima, ne bi našao bijele crkve, čija bi mu se vrata otvorila da bi u nju na sigurno pobegao.

(Autor je advokat iz Novog Sada)