Rade Maroević: Bitka za dominaciju u Africi – ruski tenkovi, boksit iz Gvineje i pobuna Tuarega

Dva potpuno nova tenka T-80 i gomila vojne opreme iskrcana je iz teretnog broda "Sabeta" u Konakriju. U glavni grad Gvineje je od početka godine pristalo ukupno pet ovakvih brodova, koji su u ovaj deo Afrike dopremili naoružanje za ruski "Afrički korpus" i snage vlade u Maliju, koji su od kraja aprila na udaru neobične koalicije lokalne podružnice Al kaide i tuareških pobunjenika. Neprestane borbe dovele su ionako nestabilnu državu na ivicu raspada, praćenog proterivanjem i ubijanjem lokalnog stanovništva.

Gvinejski koridor, kojim u Mali stižu naoružanje, municija, gorivo, rezervni delovi, dronovi, ali i plaćenici koji su od ključnog značaja za opstanak vlade generala Asimija Goite, čije jedinice dva meseca pokušavaju da razbiju seriju blokada Tuarega i Al kaidinih islamista.

Ovi teretni brodovi bili su ukotvljeni u delu luke u Konakriju u kojem se obično utovaruje boksit, koji u ovoj državi, više od dve decenije, kontroliše ruski gigant Rusal. Gvijena ima najveće rezerve ove rude na svetu, a očekuje se da kineske kompanije u bliskoj budućnosti ulože milijardu dolara u nova postrojenja.

Ruski tenkovi u Konakriju

Ulazak Rusala u Gvineju, gotovo momentalno, za posledicu je imao bliže ekonomske veze između Moskve i Konakrija, koje su, vremenom, dobile i stratešku dimenziju, pošto je ova afrička država postala logistički centar za ruske vojne operacije u Africi.

Ruska veza za opstanak vlade u Bamaku

Istovremeno, novi kanal snabdevanja postao je najvažnija arterija za opstanak vlasti u Bamaku, jer su snage generala Goite, prethodno, zavisile od dobre volje suseda, mahom Senegala i Obale Slonovače.

Gvinejski koridor je, tako, omogućio Maliju izlaz na Atlantski okean, snažniju podršku Rusije, ali i manju zavisnost od Zapada, što je prvi čovek vlasti u Bamaku i želeo još od kada su se francuske snage, pre četiri godine, povukle iz ove države.

General Goita je odlazak Francuza proslavio najavljujući kraj neokolonijalizma, ali su se, ubrzo, povampirile snage Grupe za odbranu islama i muslimana (Jama'at Nusrat al Islam va al Muslimin-JNIM) i Front za oslobođenje Azavada, mitske tuareške države koja je 2013. godine jednostrano proglasila nezavisnost.

General Asisi Goita

Tuarege su ubrzo porazile snage sačinjene od vojske Malija i francuske Legije stranaca, ali je pobuna, nekako, opstala u područjima za koja Bamako nije pokazao preterani interes, sve do nove ofanzive pobunjenika 25. aprila.

Borbe su počele pošto je bombaš samoubica uleteo automobilom u dobro utvrđenu kasarnu Kati, svega desetak kilometara udaljenu od centra prestonice, gde se na očigled zgroženih zvaničnika ministarstva odbrane i oficira razneo ubivši ministra Sadija Kamaru i nekoliko članova njegove porodice.

Hiljade mrtvih i oko 150.000 izbeglica

Usledelo je žestoko puškaranje koje je trajalo nekoliko sati pre nego što su se pripadnici snaga koalicije radikalnih islamista i boraca za nezavisnost zemlje Tuarega povukli.

Vojska Malija i ruski Afrički korpus su bili prosto pregaženi posle kratkih borbi oko Kidala, pa su grad napustili nakon pregovora u kojima su, javljaju lokalni mediji, posredovali i Alžirci.

Osim prestonice Bamaka, borbe su satima vođene na prilazima još najmanje četiri grada, a vojsci, kojoj pomažu ruski plaćenici pokušavaju da, uz pomoć avijacije, zaustave napade pobunjenika.

Od tada, kako tvrde posmatrači, stradalo je nekoliko stotina boraca sa obe strane, ali i nekoliki hiljada civila, koji su se, nesrećnim slučajem, našle na putu rivalskih formacija. Od borbi je izbeglo najmanje 150.000 ljudi.

Obe grupe pobunjenika okupljene su oko ključne ličnosti ovog pokreta – Ijada ag Galija, pustinjskog pesnika i nesuđenog perkusioniste grupe Tinariven, koja je izvodeći neke od njegovih pesama tri puta nastupala u Srbiji – prvi put na Belefu 2005, potom 2012. u Domu omladine na Todo Mundo festivalu, a poslednji put na Egzitu 2016. godine.

Lider pobune, Ijad ag Gali

Ag Gali je, pak, 2017. godine položio zakletvu vernosti Ajmanu el Zavahiriju, tadašnjem vođi Al Kaide i osnovao Grupu za odbranu islama i muslimana (Jama'at Nusrat al Islam va al Muslimin-JNIM), savez nekoliko islamističkih formacija koji predstavlja regionalni ogranak Al Kaide.

Na taj način, ovaj deo Afrike postao je poligon za ispitivanje snage među velikim silama, jer teitorije koje su prethodno napustili Francuzi, postepeno zauzimaju ruske kompanije i plaćenici nekadaše grupacije Vagner.

Takvu situaciju pokušali su da iskoriste pobunjenici, koji su na početku ofanzive imali podršku unutar redova armije Malija, pa nekoliko oficira očekuju suđenja zbog navodne izdaje, dok je Francuz Jan Vezilije već osuđen na 20 godina robije zbog "pokušaja destabilizacije vlade".

Ke d'Orsej je odbacio tvrdnje vlasti u Maliju, upozoravajući da je hapšenje u suprotnosti sa odredbama Bečke konvencije, te da "agent ni na koji način nije učestvovao u destabilizaciji", ove države.

Potraga za Ag Galijem

Poslednji javni nastup, Ijad ag Gali imao je u decembru 2023. godine, kada je objavio video-poruku u kojoj najavljuje novu fazu džihada protiv vojnih hunti u Maliju, Burkini Faso i Nigeru, kao i ruskih plaćenika iz Vagner grupe.

Sredinom 2024. godine, Međunarodni krivični sud otpečatio je optužnicu koja Ag Galija još od 2017. tereti za ubistva zarobljenih vojnika, silovanja, mučenja, sakaćenja, seksualno ropstvo i uništavanje objekata od istorijskog značaja.

Ag Galijeva organizacija, kao i Front za oslobođenje Azavada nastoje da ujedine zemlje u kojima žive Tuarezi, narod beznadežno podeljen međusobnim trvenjima i granicama afričkih država iscrtanih kolonijalnim lenjirom – Libije, Alžira, Malija, Nigera i Burkine Faso.

Vlasti u Bamaku za novu pobunu, indirektno, optužuju i Alžir tvrdeći da se na strani pobunjenika bore i jedinice pokreta Polisario, te da su deo plana načinili alžirski oficiri.

(RTS)